Tyt Fiilimsi (Eylemsi)

Sınav Defteri
Kasım 23, 2019

FİİLİMSİLER (EYLEMSİLER)
Fiilimsiler, fiillerden (eylemlerden) türeyen sözcükler olmalarına karşın fiillerin aldığı fiil “çekim eklerini” yani şahıs ekleri, haber ve dilek kiplerini alamayan, yalnızca fiillere gelen olumsuzluk eki olan “ma, me, maz, mez” eklerini alabilen sözcüklerdir. Fiilimsiler anlam olarak fiilerin anlamlarını taşırlar; ancak kip olarak fiilin anlamını taşımazlar.

*Fiilimsiler, fiil değildir ancak fiile benzer sözcüklerdir.
*Fiil gibi çekimlenemez ancak olumsuzları yapılabilir.
*İsim fiil, sıfat fiil ve zarf fiil olmak üzere üçe ayrılır.
*Bunların her biri için ayrı ayrı fiilimsi ekleri vardır.
*Bu ekler mutlaka fiil kök veya gövdelerine gelmek zorundadır.
*Eklendikleri fiilleri cümlede “isim, sıfat, zarf” yaparlar.
*Fiilimsiler cümlede doğrudan yüklem olmazlar, ek eylem alarak yüklem olurlar.

1-İsim Fiil (Mastar)
Fiillere getirilen “-ma, -ış, -mak” ekleri ile yapılır. Bu ekler büyük ünlü uyumu kuralına göre eklendiği sözcük içinde değişiklik gösterecekleri için “-ma, -me, -ış, -iş, -uş, -üş, -mak, -mek” şekillerinde olabilirler. Fakat ezberimizde kalıcı olması için “-ma, -ış, -mak” eklerini bilmemiz yeterlidir. Bu ekler fillere gelerek onları cümle içinde “isim” yaparlar.

Not: Ezberlemek için mayışmak kelimesini kullanabilirsiniz.

ÖRNEKLER
Görmekten sonra görülmek, aşkın ikinci kademesiydi.
Gör (fiil kökü) + mek (isim fiil eki)
Mektup yazmak onun için huzur verici bir şeydi.
Ben de sizinle tatile gelmeyi düşünüyordum.
Bağlama çalmayı bu kadar çok seveni hiç görmemiştim.
Programın başlayışı herkesi heyecanlandırdı.
Onun gelişiyle oda bir anda sessizliğe büründü.
*Yukarıdaki isim fiil eki almış fiilimsilerin başka cümlelerde olumsuz şekilleri de mümkündür. Olumsuzluk eki isim fiil ekinden önce gelir.

Görmemek, görülmemek, yazmamak, gelmeme, çalmama, başlamayış, olmayış, sarılmayış, gelmeyiş, gülmeyiş…

NOT: İsim fiil eki aldığı halde ve fiilimsi olma kriterlerine uygun olduğu halde kalıplaşarak bir varlığın kavramın adı olan sözcükler vardır. Bunlar fiilimsi olarak kabul edilmezler.

Elindeki çakmak ile oynaması annesini tedirgin etti.
Her gün dondurma yersen çok hasta olabilirsin.
Merak ettiğiniz bilgileri giriş kattaki danışmadan öğrenebilirsiniz.
NOT: Olumsuzluk eki olan “-ma, -me” eki ile isim fiil eki olan “-ma, -me” eki karıştırılmamalıdır.

Ortalığı toplama görevini kardeşine verdiler. (İsim Fiil Eki)
Bu saatte herkes uyuyor ortalığı toplama. (Olumsuzluk Eki)
2-Sıfat Fiil (Ortaç)
Fiillere getirilen “-an, -ası, -mez, -ar, -dik, -ecek, -miş” ekleri ile yapılır. Bu ekler de büyük ünlü uyumu kuralına göre eklendiği sözcük içinde değişiklik gösterecekleri için “-an, -en, -ası, -esi, -maz, -mez, -ar, -er, -dık, -dik, -duk, -dük, -acak, -ecek, -mış, -miş, -muş, -müş” şekillerinin olduğunu bilmeliyiz.

Aşağıdaki örneklerde sıfat fiillerin cümle içinde sıfat görevlerinde kullanıldıklarına dikkat ediniz. Sıfat fiil ekleri fiillere gelerek onları cümle içinde sıfat ya da adlaşmış sıfat yapar.

Not:Ezberlemek için anası mezar dikecekmiş kullanılabilir.

ÖRNEKLER
Çalışan adamı herkes sever.
(Niteleme Sıfatı) (isim)
(Sıfat Fiil)
Gelen, gideni aratır. (Adlaşmış Sıfat+ Sıfat Fiil)
Yıkılası dağlar geçit vermez oldu.
Bu çocuğun sevilesi bir yanı kalmamış.
Görünmez kazaya da davetiye çıkarmayalım.
Aşılmaz yollardan aşırdın beni.
Koşar adımlarla bebeğini kucaklamaya gitti.
Gider ayak herkesin canını yaktı.
Ne zaman seninle olsam tanıdık bir kuş cıvıltısıyla uyanırdım her sabah…
Bazen bilindik şiirlerle bile olsa göz doldurmayı iyi biliyordu.
Gelecek sezonda en başarılı futbolcular bizim olacak.
Böyle bir kazadan sağlam çıkabildiyse verilmiş sadakası var demek.
NOT: Sıfat fiillerin olumsuz şekilleri de mevcuttur.

Çalışmayan adama kimse ekmez vermez.
Olmayacak duaya amin denmez.
NOT: Bazı sıfat fiil ekleri ile başka ekler benzerlik göstermektedir. Bunları karıştırmamak gerekir. Fiilimsiler ve eklerini ayırt etmek için bir çok faktör var fakat en önemlisi eki alan sözcüğün fiil kök gövdesi olup olmadığına ve sözcüğün cümlede sıfat görevinde kullanılıp kullanılmadığına bakmaktır. Karıştırılan ekler:

Tutmaz dizlerim birden düzeldi. “-mez, -maz” =Sıfat Fiil Eki
Dedemin dizleri tutmaz. “-mez, -maz” = Geniş Zaman Kipinin Olumsuzluk Eki

Koşar adımlarla yanıma geldi. “-ar, -er” = Sıfat Fiil Eki
Her sabah mutlaka koşar. “-ar, -er” = Geniş Zaman Kip Eki

Gelecek yıl şampiyonuz. “-acak, -ecek” = Sıfat Fiil Eki
Seneye bize gelecek. “-acak, -ecek” = Gelecek Zaman Kip Eki

Yırtılmış pantolon ile dışarı çıkma. “-mış, -miş, -muş, -müş” = Sıfat Fiil Eki
En sevdiği pantolonu yırtılmış. “-mış, -miş, -muş, -müş” = Öğrenilen Geçmiş Zaman Kip Eki
3-Zarf Fiil / Bağ Fiil (Ulaç)
Fiillere getirilen “-ken, -alı, -madan, -ince, -ip, -arak, -dıkça, -e….-e, -r…..-maz, -casına, -meksizin, -dığında” ekleri ile yapılır. Fiili zarf yapma görevi üstlenen bu eklerin diğer ekler gibi ünlü uyumlarına göre değişkenlik gösterdiğini bilmeliyiz.

Aşağıdaki örneklerde zarf fiillerin cümle içinde zarf görevlerinde kullanıldıklarına dikkat ediniz. Zarf fiil ekleri fiillere gelerek onları cümle içinde zarf yapar.

Not: Şu şekilde ezberlenebilir:

Kenyalıemadaninceiparakladıkça
Eve varmazcasına gelmeksizin çıktığında

ÖRNEKLER
Yatarken ışıkları söndürmeyi unutma.
Bu dünyaya geleli yüzü bir kez olsun gülmedi.
Görünmeden kimseye gel gizli gizli.
Masadaki tabaklar kırılınca ne yapacağını bilemedi.
Bütün her şeyi unutup yeni bir hayata başlamak istiyordu.
Fiilimsiler ile ek fiillere çalışarak sınavdan seksen almayı başardı.
Çırpındıkça daha da batacağını anlamıştı.
Koşa koşa yanına gitti.
Gelir gelmez yatağa uzandı.
Ölürcesine sevdiği için her dediğini yapıyordu.
NOT: “-ken” ekinin bazen isimlere gelir. Bu durumda bu eki alan kelime fiilimsi sayılmaz.

Öğrenciyken çok zamanımızın olduğunu fark edememişiz. (Öğrenci = İsim)
Çalışırken zamanın nasıl geçtiğini anlayamamışız. (Çalış = Fiil)
Kısaca:

FİİLİMSİLER

İSİM – FİİLLER (AD – EYLEMLER)

Ekleri: –mak, -mek , -ış, -iş, -uş, -üş, -ma, -me (ma-y-ış-mak)

*Onunla akşamları yürüyüşe çıkardık.

*Çok çalışmak gerekiyor.

**İsim- fiil ekiyle türetilen bazı sözcükler, isim- fiil özelliğini yitirip kalıplaşarak kalıcı bir nesne ya da kavram adı olabilir. Bunlar artık fiilimsi değildir.

*Kaymak, çakmak, dondurma, kavurma, dolma, gözleme, bağış…

SIFAT – FİİL EKLERİ (ORTAÇLAR)

Ekleri:–an, -en, -ası, -esi, -mez, -maz, -ar, -er, -dık, -dik, -duk, -dük, -tık, -tik, -tuk, -tük , -ecek, -acak, -miş, -mış, -muş, (an-ası mez-ar dik-ecek-miş)

İşleyen demir pas tutmaz.
O öpülesi eller beni büyüttü.
ZARF FİİL EKİ (ULAÇ, BAĞ – EYLEM):

Ekleri: -ınca, – dıkça, – dığında, -ken , -r… -mez, -alı, -erek, -madan, -meksizin, -a…-a, -ıp

Ben gidince seni ararım.

Beni böyle bırakıp gidemezsin.

O eve varmadan biz orda olmalıyız.

DHBT
22 Kasım 2020 Pazar
ÜYELİK

Üye OlŞifremi Unuttum

2018 YILI 9500 KUR’AN KURSU ÖĞRETİCİSİ, İMAM HATİP VE MÜEZZİN KAYYIM ALIMI TABAN PUANLARI 2018 Yılı 9500 Kur’an Kursu Öğreticisi, İmam Hatip ve Müezz... Devamı

Tüm hepsinde aşağıda verilen şekilde ki gibi olacaktır.   KPSS Genel Yetenek : %15 KPSS Genel Kültür : %15   DHBT 1 : %30   DHBT 2 : %40   Ortaöğreti... Devamı

Merakla beklenen 2018 DHBT sınavı 09. Aralık Pazar günü Ösym tarafından  belirlenen sınav merkezlerinde gerçekleştirilecek. Sınav sonuçları ise 04.01... Devamı

KPSS SONUÇLARI NE ZAMAN AÇIKLANACAK? ÖSYM tarafından yapılan duyuru ile KPSS sonuçlarının açıklanma tarihi netlik kazandı. ÖSYM’nin sınav takvi... Devamı

a) DHBT, çoktan seçmeli test olarak uygulanacaktır. b) DHBT’nin ilk bölümü (DHBT-1) temel din bilgisisorularından oluşacaktır ve tüm öğrenim düzeyler... Devamı

Tüm hepsinde aşağıda verilen şekilde ki gibi olacaktır.   KPSS Genel Yetenek : %15    Dini Haberlerim KPSS Genel Kültür : %15   DHBT 1 : %30   DHBT 2... Devamı