ÖABT Uygur Türkçesi Grameri

Sınav Defteri
Aralık 2, 2019

Uygur Türkçesinin Ses Özellikleri
Özellikle ilk hecedeki ünlülerin yazımında birincil (asli) ünlü uzunlukları korunur. aat (isim) oot (ateş)
Kelime başındaki t sesi korunur. tewe (deve) tirig (diri) tag (dağ),
Kelime başındaki k sesi korunur. köŋül (gönül) kök (gök) kümüş (gümüş)
Çok heceli kelimelerdeki g sesi korunur. başlıg (başlı) yalgan (yalan) küçlüg (güçlü)
Kelime içindeki ve sonundaki d sesi korunur. adak (ayak) bod (boy) kıd (kıy)
Göktürkçede kelime içindeki b sesi Uygurcada w sesine döner.
*tebe tewe (deve) yalbar- yalwar- (yalvar)

7.Uygurcada ŋ (nazal n) korunur. köŋül

8. bar , bar- , bir- kelimelerinde b sesi korunur.

9.bol- fiilinde b sesi korunur.

10.Kalınlık-incelik uyumu vardır.

11.Düzlük-yuvarlaklık uyumu tam değildir.

12.Göktürkçede ayrılmayan -ny ses grubu iki ana kola ayrılmıştır. -n yi Maniheist Uygurlar, -y yi Budist Uygurlar kullanmıştır.

13.y ağzında ayrılma hali eki için genellikle -dın, din eki kullanılırken, n ağzında Göktürkçede olduğu gibi da, de eki kullanılmıştır.

14.y ağzında ilgi hali eki, ünsüz seslerden sonra -nıng -ning -nung -nüng iken, n ağzında bazen ın, in biçiminde kullanılmıştır.

15.y ağzında görülen geçmiş zaman ekinin 2. tekil şahıs çekimi her zaman -ng sesiyle yapılırken, n ağzında -tıg eki de kullanılmıştır.

16.y ağzında -p zarf fiil eki kullanılırken, n ağzında -pan, -pen daha çok kullanılmıştır.

17.y ağzında gereklilik anlamı -guluk ekiyle sağlanırken, n ağzında -sıg eki kullanılmıştır.

18.n ağzında birinci heceden sonraki -ı ünlüsünün bazı durumlarda -a sesine dönüştüğü görülür. balık – balak

Uygur Türkçesinin Yapı Bilgisi
Hal Ekleri

Bulunma Hali (lokatif) da, de, ta, te
Çıkma Hali (ablatif) da, de, ta, te / dın, din, tın, tin
İlgi Hali (genitif) ın, in / nın, nin
Belirtme Hali (akkuzatif) g / n / nı
Yönelme Hali (datif) ga,ge,ka,ke
Yön Hali Eki (direktif) garu, gerü, karu, kerü / ra, re, ru, rü
Araç Hali Eki (instrümental) n
Eşitlik Hali Eki (ekvatif) ça, çe
Zaman Ekleri

Geniş Zaman,Şimdiki Zaman : r, ar, er, ır, ir,ur, ür

Belirli Geçmiş Zaman: dı, di, tı, ti / yuk, yük

Öğrenilen Geçmiş Zaman: -mış, miş

Gelecek Zaman: ga, ge / gay, gey

Şart Eki: sar, ser

Fiilimsiler

Zarf Fiiller

a,e, ı,i,u,ü
udıyu (uyuyarak) basa (basıp)

ıp, ip, up, üp
alıp kelip

pan, pen
kelipen (gelerek) olurupan ( oturup)

matı, meti, matın, metin
almatı (almadan) sakınmatı (düşünmeden)

galı, geli, kalı, keli
algalı (almak için) körgeli (gördüğünden beri)

-dukda, tukda, dükde, tükde
kılındukta (yaratıldığı zaman)

ken
er-ken (iken)

Sıfat Fiiller

-glı, gli
barıglı (giden) keligli (gelen)

gma, gme
uduzugma (sevk eden)

r, ar, er, ır, ir, ur, ür
duk, dük, tuk, tük
ol bilmedükin üçün (o bilmediği için),

mış miş
-daçı, deçi, taçı,teçi
ölteçi bodun (ölecek millet)

gu, gü, ku, kü
saklangu ol (saklanmak gerek)

Belgisiz Zamirler

adın -başka
adınagu- başkası
alku- hep
barça- bütün
yumkı- hepsi
kamag- hep
kayu- hangi, bazı
ulatu- diğer
biregü- birisi
Edatlar

apam-şayet
artuk-fazla
asra-altta
aşnu-ilk, önce
başlayu-başta
berü-beri
birle-ile
içinte-içinde
kesre-sonra
tapa-e doğru
sayu-her bir
teg-gibi
tegi-kadar
ken-sonra
Bağlaçlar

takı-dahi
birle-ile
ulatı-ve
ulayu-ayrıca
yana-ve
yeme-ve
Zarflar

taşgaru-dışarı
örü-yukarı
içdin-içeride
utru-karşı
kerü-geri
amtı-şimdi
amru-daima
aşnu-önce
erte-erken
ür-geç
basa-sonra
edgü-iyi
kalısız-eksiksiz
tükel-tam
yanala-tekrar
inçi-şöyle
ançakıya-azıcık
azkına-azıcık
ertingü-pek fazla
üküş-çok
köp-çok
neke-niye
neçök-nasıl
kanca-nereye

ALES
05 MAYIS 2019
ÜYELİK

Üye OlŞifremi Unuttum

2018 YILI 9500 KUR’AN KURSU ÖĞRETİCİSİ, İMAM HATİP VE MÜEZZİN KAYYIM ALIMI TABAN PUANLARI 2018 Yılı 9500 Kur’an Kursu Öğreticisi, İmam Hatip ve Müezz... Devamı

Tüm hepsinde aşağıda verilen şekilde ki gibi olacaktır.   KPSS Genel Yetenek : %15 KPSS Genel Kültür : %15   DHBT 1 : %30   DHBT 2 : %40   Ortaöğreti... Devamı

Merakla beklenen 2018 DHBT sınavı 09. Aralık Pazar günü Ösym tarafından  belirlenen sınav merkezlerinde gerçekleştirilecek. Sınav sonuçları ise 04.01... Devamı

KPSS SONUÇLARI NE ZAMAN AÇIKLANACAK? ÖSYM tarafından yapılan duyuru ile KPSS sonuçlarının açıklanma tarihi netlik kazandı. ÖSYM’nin sınav takvi... Devamı

a) DHBT, çoktan seçmeli test olarak uygulanacaktır. b) DHBT’nin ilk bölümü (DHBT-1) temel din bilgisisorularından oluşacaktır ve tüm öğrenim düzeyler... Devamı

Tüm hepsinde aşağıda verilen şekilde ki gibi olacaktır.   KPSS Genel Yetenek : %15    Dini Haberlerim KPSS Genel Kültür : %15   DHBT 1 : %30   DHBT 2... Devamı