ÖABT Ural-Altay Dil Ailesi ile İlgili Araştırma Yapan Bilim Adamları

Sınav Defteri
Aralık 2, 2019

VON STRAHLENBERG
Von Strahlenberg Savaş esiri olarak Sibirya’ya sürgün edilmiş ve on üç yıl boyunca bu bölgede dil ve kültür ile ilgili malzeme toplamıştır. Ülkesine döndükten sonra bu bilgileri kitap haline getirmiş ve Ural-Altay dillerinin aynı ana dilden geldiği yönündeki tartışmanın başlatıcısı olmuştur.
Strahlenberg, bölgedeki halkların tümünü Tatar olarak adlandırmış ve bunları altı bölüme ayırmıştır:
Fin-Ugorlar: Macarlar, Finler, Vogullar, Çeremişler, Permyaklar, Votyaklar, Ostyaklar
Türk-Tatarlar: Tatarlar, Yakutlar, Çuvaşlar
Samoyedler
Moğollar ve Mançular: Kalmuklar, Mançular, Tangutlar
Tunguzlar: Tunguslar, Kamasinler, Arinler, Koryaklar, Kuriller
Karadeniz ile Hazar denizi arasında yer alan halklar
Strahlenberg bu görüşlerini “Avrupa ve Asya’nın Kuzeyi ve Doğusu” adlı eserinde dile getirmiştir.
Ural-Altay dil ailesi ile ilgili çalışmaları başlatan araştırmacıdır.
Sibirya coğrafyasında yaşayan halkların dil ve kültürünü incelemiştir.
Eser: “Asya ve Avrupa’nın Kuzey ve Doğu Kısımları”
Bu eserde Rus tarihi ve kültürü hakkında da bilgiler vardır.
Bu eserin 13. bölümünde Türklere ait mezar taşlarından ve yazıtlardan bahsedilir.
Yenisey Yazıtları hakkında bilgi veren ilk araştırmacıdır.
Eserinde Çuvaşça ve Yakutçadan da bahsetmiş, bu dillere ait sözcük listeleri sunmuştur.
Kuzey Avrupa ve Sibirya coğrafyasında konuşulan 32 dilin hepsini birden “Tatarca” olarak tanımlamıştır.
Eserde 1500 kelimelik Moğolca sözlük bölümü de vardır.

MESSERSCHMİDT

Rus çarı tarafından kurulan Bilimler Akademisi’nin üyelerindendir.
Bu akademinin görevlendirmesiyle Sibirya’da dil, tarih, kültür araştırmaları yapmıştır.
Çalışmaları notlar, haritalar, istatistikler, levhalar ve resimlerden oluşur.
Eseri: “Sibirya Boyunca Keşif Seyahati”
Bu eseri Türkçeye Saadet Çağatay çevirmiştir.
Yenisey Yazıtları hakkında bilimsel bütünlük içinde ilk bilgi veren araştırmacıdır.

YADRİNTSEV

Orhun yazıtlarından Kül Tigin ve Bilge Kağan yazıtlarını ilk bulan araştırmacıdır.

KLEMENTS

Tonyukuk Yazıtı’nı bulan araştırmacıdır.

WİLHELM SCHOTT

“Tatar Dilleri Üzerine Denemeler” adlı eserinde Strahlenberg’in tasnifine karşı çıkmıştır. Onun tasnifindeki 6 kısmı “Tatar Dilleri” olarak adlandırmıştır.
Ural-Altay dil ailesini Ural ve Altay olarak iki gruba ayıran ilk araştırmacı Schott’tur. Shott bu ayrımda “Çud” ve “Tatar” terimlerini kullanmıştır.
Ural grubunu Fin-Ugor ve Samoyed olarak iki alt gruba, Altay grubunu da Türk, Moğol, Mançu-Tunguz olarak üç alt gruba ayırmıştır.
Schott denince akla ses denklikleri gelir.
Shott’un ortaya koyduğu ses denkliği:

Söz konusu denklik, Çuvaşça ile Türkçe arasındadır. Çuvaşça r ve l , Türkçede z ve ş’ ye denk gelir.

Çuvaşça         Türkçe
r            z
l            ş

Çuvaşça r, Türkçe z sesine

Çuvaşça l, Türkçe ş sesine denk gelir.

Bu denkliğin önemi şudur: Shott, uzun süreden beri özelliği net olarak saptanamayan Çuvaşçanın da Türk lehçelerinden biri olduğunu saptamıştır.
Shott, karşılaştırmalı ses bilgisi yöntemini kullanarak Ural-Altay dillerinin gerçek durumunu ortaya koymuştur.
Schott’un Ural-Altay Dil Ailesi Tablosu:

RASK

Strahlenberg’den yaklaşık yüz yıl sonra Danimarkalı dilci Rask, Ural-Altay kuramını yeniden ele almıştır.
Türkçe dışında birtakım dillere de kendi tasnifi içinde yer verdiği grubu “İskit” adı altında değerlendirmiştir.
Bu diller arasındaki tek ortak bağın “bitişkenlik” olduğunu öne sürmüştür.

MAX MÜLLER

Rask’ın bitişkenlik sistemine ünlü uyumunu eklemiştir.
Siyam, Tibet, Kuzey Hint, Malaya Arşipel dillerini de bu grupta ele alarak fonetik ve morfolojik olarak zıt olan bu dilleri “Turani diller” adıyla yeni bir gruplandırma ortaya koymuştur.

A. CASTREN

Castren, Ural-Altay dillerinin akrabalığı konusuna hiçbir zaman kesin gözle bakmamıştır.
Bu grubu sadece Altay dilleri olarak adlandırmıştır.
Altay dilleri terimini bilim dünyasına yerleştiren isimdir.
Castren, teori için çıkış noktası olarak zamir türündeki sözcükleri esas almıştır.
Castren’in tasnifi:
Fin-Ugor
Samoyed
Türk-Tatar
Moğol
Tunguzca ve Ağızları

RAMSTEDT

Altay dillerinin akraba olduğu görüşünü delillerle ileri süren ilk bilim adamıdır.
Altay dilleri arasındaki birçok ses denkliğinin bulucusu olan Ramstedt, Türkçe ile Moğolca arasında da bu denkliklerin olabileceğini ortaya koymuştur.
Karşılaştırmalı Altay dil bilimi, bilimsel anlamda onunla başlar.
Canlı Moğol ağızlarından derlemeler yapmıştır.
Ramstedt’in tasnifi:

Ona göre Ana Altay dilinin dört ağzı vardır:

Ana Korece
Ana Türkçe
Ana Moğolca
Ana Mançu-Tunguzca
Ramstedt’in çalışmaları:
Halha Moğolcasının Fiil Çekimleri Üzerine
Afganistan’daki Moğolların Dili
Moğolca Zamirler Hakkında
Kalmuk Moğolcası
Moğol-Türk Dillerinin Fiil Köklerinin Teşkili Hakkında
Çuvaşçanın Konumu Hakkındaki Sorun
Altay Dillerinde Olumsuzluk
Bir Kore Grameri
Altay Dil Bilimine Giriş
Yakutların Dili Üzerine, Dil Bilgisi, Metin ve Sözlük I-II

Ramstedt’in Tablosu

NİCHOLAS POPPE

Poppe’ye göre Moğol, Türk-Mançu-Tunguz dilleri akrabadır.
Akrabalığa temel oluşturan uygunluklar, tesadüfe dayanmaz.
Moğolca ile Mançu-Tunguz arasındaki akrabalık, diğerlerinden daha fazla dil verileri ile desteklenmiştir.
Türkçe ile Moğolca-Mançu-Tunguzca arasındaki benzerlikler; Koreceden daha fazladır.
Ana Kore dili, daha Türk-Moğol-Mançu-Tunguz dil birliği mevcutken bu birlikten ayrılmıştır.
Çuvaşça ile Türkçe arasındaki ses denklikleri sebebiyle bu diller için geçmişte bir Çuvaş-Türk birliği ya da “Ön Türkçe Devresi” düşünülmelidir.
Poppe’ye göre Altay Dillerinin Oluşumu

Poppe’nin Altay dil birliği ile ilgili yapmış olduğu önemli çalışmalar:
Moğol Yazı Dilinin Grameri
Karşılaştırmalı Moğol Araştırmalarına Giriş
Altay Dillerinin Karşılaştırmalı Grameri
Altay Dillerine Giriş

F . JOHANN WİEDEMAN

Wiedeman, Ural-Altay dil ailesi ile Hint-Avrupa dil ailesini karşılaştırdıktan sonra Ural-Altay dil ailesiyle ilgili temel özellikler belirlemiştir. Bu ilkeler, Ural-Altay dil ailesinin karakteristik, fonetik ve morfolojik özelliklerinin derlemesi niteliğindedir.
Wiedeman’ın Ural-Altay dil ailesine ilişkin olarak belirlediği ilkeler:
Ses uyumu vardır.
Sözcük türetiminde kök değişimi olmaz.
Soru ekleri vardır.
İsim çekimlerinde iyelik ekleri kullanılır.
Sıfatlar, isimlerden önce kullanılır.
Gramatik cinsiyet yoktur.
Sayı sözcüklerinden sonra çoğul eki kullanılmaz.
Artikel kullanımı yoktur.
Fiil şekilleri zengindir.
Ön ek yerine son ek kullanımı tercih edilir.

Önemli Notlar

Altay dil ekolunun kurucusu Ramstedt olarak kabul edilir.
Altay dillerinin akraba olduğu görüşünü deliller sunarak ortaya koymaya çalışan ilk Altayist, Ramstedt’tir.
Ramstedt’in ölümünden sonra Aalto isimli araştırmacı, onun Altay dil bilimi ile ilgili kitabını yayımlamıştır.
Çuvaşça ile en çok ilgilenen araştırmacı Poppe’dir.
Altay Dillerinin karşılaştırmalı Grameri isimli eser N. Poppe’ye aittir.
Türk ve Moğol dilleri arasındaki dil akrabalığına şüphe ile yaklaşan araştırmacı Nemeth’tir.
Doerfer, Altay dil birliği kuramını belge ve kriterlerle çürüten ilk önemli araştırmacıdır.
Doerfer, keşfedilen son Türk dili olan Halaççayı keşfetmiştir.
Altay dil birliğini reddeden araştırmacılara göre, bu diller arasındaki ortak unsurlar, alıntı sözcüklerdir. Onlara göre bu diller arasında ortak bir sözcük dağarcığından bahsedilemez.

ALES
05 MAYIS 2019
ÜYELİK

Üye OlŞifremi Unuttum

2018 YILI 9500 KUR’AN KURSU ÖĞRETİCİSİ, İMAM HATİP VE MÜEZZİN KAYYIM ALIMI TABAN PUANLARI 2018 Yılı 9500 Kur’an Kursu Öğreticisi, İmam Hatip ve Müezz... Devamı

Tüm hepsinde aşağıda verilen şekilde ki gibi olacaktır.   KPSS Genel Yetenek : %15 KPSS Genel Kültür : %15   DHBT 1 : %30   DHBT 2 : %40   Ortaöğreti... Devamı

Merakla beklenen 2018 DHBT sınavı 09. Aralık Pazar günü Ösym tarafından  belirlenen sınav merkezlerinde gerçekleştirilecek. Sınav sonuçları ise 04.01... Devamı

KPSS SONUÇLARI NE ZAMAN AÇIKLANACAK? ÖSYM tarafından yapılan duyuru ile KPSS sonuçlarının açıklanma tarihi netlik kazandı. ÖSYM’nin sınav takvi... Devamı

a) DHBT, çoktan seçmeli test olarak uygulanacaktır. b) DHBT’nin ilk bölümü (DHBT-1) temel din bilgisisorularından oluşacaktır ve tüm öğrenim düzeyler... Devamı

Tüm hepsinde aşağıda verilen şekilde ki gibi olacaktır.   KPSS Genel Yetenek : %15    Dini Haberlerim KPSS Genel Kültür : %15   DHBT 1 : %30   DHBT 2... Devamı